Geen uitbuiting op onze arbeidsmarkt

Werknemers met een precair of zonder wettig verblijf bevinden zich heel vaak in een situatie van armoede. Ze krijgen zelden of nooit het minimumloon voor hun arbeid en nog veel vaker wordt het beloofde loon niet correct betaald. Gezien hun verblijfssituatie is informele arbeid vaak één van de enige manieren om aan een inkomen te 
geraken voor eten, onderdak, ...De afhankelijkheid van de werkgever is dan ook zeer groot. Een eerste stap om dit misbruikt een halt toe te roepen, is de betrokken werknemers te informeren over hun arbeidsrechten. 

Welzijnszorg sprak met Jan Knockaert, coördinator van Fairwork Belgium.

Kun je jullie organisatie kort voorstellen?

Wij zijn FAIRWORK Belgium, een organisatie die zich inzet voor de verbetering van de werksituatie van mensen zonder of met een precair verblijfsrecht dus werknemers in kwetsbare posities. Onze missie is om ervoor te zorgen dat deze werknemers niet alleen theoretisch, maar ook praktisch aanspraak kunnen maken op hun arbeidsrechten.

Wij geloven dat uitbuiting geen plaats mag hebben in onze welvaartsmaatschappij en dat het aanpakken van deze problematiek de hele Belgische arbeidsmarkt ten goede komt. Wanneer regels makkelijk te omzeilen zijn in de ‘zwarte’ arbeidsmarkt, wordt het namelijk moeilijker om goede arbeidsvoorwaarden af te dwingen voor werknemers in de ‘witte’ economie.

Samenwerking staat centraal in ons werk. Wij werken nauw samen met vakbonden, beleidsmakers, sociale inspectiediensten, zelforganisaties en NGO’s om structurele verandering te realiseren. Onze focus ligt uitsluitend op arbeid en arbeidsrechten. Hoewel we discussies over legale mogelijkheden voor arbeidsmigratie op de voet volgen, richten we ons expliciet op het bestrijden van uitbuiting binnen de arbeidsmarkt.

Op welke manier gaan jullie te werk?

We werken met vier pijlers. Via onze helpdesk kunnen werknemers en begeleiders vragen stellen. Indien nodig starten we een dossier op en ondersteunen we hen bij klachtenprocedures. Daarnaast zetten we in op informeren en sensibiliseren door arbeidsrechten bekend te maken via brochures, vormingen en studiedagen. Ons beleidswerk richt zich op structurele verbeteringen: we formuleren voorstellen op basis van onze ervaringen en leggen deze voor aan beleidsmakers. Tot slot hebben we een specifieke werking voor huispersoneel, waarbij we ontmoetingsmomenten organiseren en hen informeren over hun rechten om hun zelfredzaamheid te versterken.

Welk verschil maken jullie voor mensen in armoedesituaties?

Ons doelpubliek bestaat uit mensen zonder wettig verblijf. Zij hebben op geen enkele manier recht op een inkomen; het enige waar ze aanspraak op kunnen maken, is dringende medische hulp. Als ze ziek zijn, zal het OCMW de dokter betalen, maar ze hebben geen recht op een uitkering of een reguliere job. Toch moeten ze huur betalen en eten kopen, waardoor ze in de praktijk vaak noodgedwongen in de informele economie gaan werken.

Deze mensen krijgen vaak extreem lage lonen, meestal onder het minimumloon, en bovendien wordt dat beperkte loon niet altijd uitbetaald. Hierdoor raken zij, ondanks hun al kwetsbare situatie, nog dieper in armoede. Of ze hebben een arbeidsongeval tijdens een niet-aangegeven tewerkstelling, waardoor ze soms zelfs helemaal niet meer kunnen werken.

In zulke gevallen zetten wij ons in om hun loon alsnog af te dwingen. De Belgische wetgeving stelt immers dat iedereen die gewerkt heeft, recht heeft op een loon, ongeacht of de tewerkstelling officieel was of niet. Dit is waar wij het verschil maken: wanneer we erin slagen dat deze mensen toch hun loon ontvangen, betekent dat een aanzienlijke verbetering van hun situatie.

Welke steun en hulp heb je aan de projectensteun van Welzijnszorg?

Die extra toelage stelt ons in staat om onze mensen te ontvangen en hen de ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. We hebben deze financiële steun hard nodig om hen te bereiken en hen te helpen bij het afdwingen van hun arbeidsrechten. Het is een essentiële meerwaarde voor het uitbouwen van onze dienstverlening, zodat we hen kunnen ontvangen en de nodige juridische stappen kunnen zetten.

En dan een laatste vraag, waar hopen jullie op het komende jaar? Hebben jullie bepaalde plannen?

Waar we enorm op hopen, is dat we naast de erkenning die we van de overheid krijgen als organisatie die opkomt voor mensen zonder wettig verblijf, ook financiële steun kunnen ontvangen. Het zou fantastisch zijn als we in 2025 niet alleen erkenning, maar ook financiële ondersteuning krijgen, zodat we onze werking verder kunnen uitbreiden en vooral stabiliseren. Zo kunnen we nog meer mensen helpen. De realiteit is namelijk dat het aantal hulpvragen sterk stijgt, terwijl onze middelen dat niet doen. Hierdoor moeten we steeds vaker mensen teleurstellen omdat we hen niet kunnen ondersteunen. Extra financiële steun zou dan ook fantastisch nieuws zijn.

We duimen mee dat deze droom in 2025 mag uitkomen. Hartelijk dank voor het gesprek!